"Rodzina pszczela jako super organizm "

Rodzina pszczela tworzy super organizm, który ma cechy inne niz pojedyncza pszczola . Organizmy sa zbudowane z materii , aby funkcjonowaly potrzebna jest energia , ale o tym jak wygladaja , czym sie róznia i jak funkcjonuja decyduje informacja . W komórkach swego ciala maja bowiem zapisane informacje o wszystkich swych cechach .

Geny sa to zdania lub pojedyncze wyrazy , z których sklada sie zapis tej informacji . Genotyp lub Genom , to pelny zapis informacji , czyli innymi slowy ksiazka zawierajaca plany budowy wraz z ich opisem i instrukcjami obslugi . Genetyka jest nauka , która bada jak zapisana , realizowana i przekazywana jest ta informacja .

Sa dwie drogi przekazywania informacji genetycznej :

Replikacja – polegajaca na wiernym przekazywaniu zapisu z pokolenia na pokolenie . Aby to bylo mozliwe – geny leza jeden na drugim na chromosomach jak korale na sznurku (pismo wezlowe niz ksiazka) – chromosomy wystepuja zawsze parami , zatem geny warunkujace konkretne cechy wystepuja tez parami lezac w chromosomach naprzeciw siebie (w tak zwanym lokus ) . Taki stan nazywamy diploidalnym i okreslamy symbolem ( 2n ).Gameta dostaje po jednym genie z danej pary i jest haploidalna ( 1n ) . Gdy gamety sie polacza ( 2n ) zygota bedzie posiadac polowe genów od ojca a polowe od matki .

Ekspresja – kazda komórka zawiera pelny zapis informacji ( cala ksiazke ) ale do jej funkcjonowania wystarczy zaledwie niewielka jej czesc . Aby nie naruszac bezcennych planów (calej ksiazki ) potrzebna informacja jest w komórce kopiowana (w róznych rodzajach komórek rózna ) i realizowana .

Genetyke mozna rozpatrywac na poziomie populacyjnym , osobniczym , komórkowym i molekularnym .

Hodowla pszczól bazuje raczej na tym populacyjnym . Hodowla zajmuje sie przeksztalcaniem informacji genetycznej aby zwierzeta byly uzyteczne dla czlowieka . Dzialania hodowców polegaja na ingerencji w replikacje . Dopuszczajac do rozmnazania tylko wybrane osobniki , lub uzywajac do inseminacji tylko okreslonego nasienia , hodowcy decyduja jaka informacja bedzie przekazana na nastepne pokolenia .

Hodowcy wybieraja zatem pszczoly , które maja pozadane w ich mniemaniu geny (np.warunkujace lagodnosc i niska rojliwosc ) a eliminuja niepozadane . Gdy z korzystnymi cechami sa powiazane niekorzystne mówimy wtedy o ujemnej korelacji genetycznej . Np. pszczoly o dobrej dynamice rozwoju bywaja rojliwe .

Wszystkie matki pszczele , sa suma wad i zalet . O tym jakie geny dostana córki od matek , decyduje przypadek .

Siostry , mimo ze po tych samych rodzicach moga byc rózne . Potomstwo pochodzace od matek o okreslonych cechach nie zawsze bedzie mialo takie same cechy .

Dwie drogi doskonalenia genetycznego : Pierwsza – kierunkowa selekcja w oparciu o addytywna wartosc hodowlana . Ale nie ma jednych najlepszych pszczól , tylko moga byc dopasowane do danych potrzeb i warunków . Druga – uzyskiwanie matek o pozadanych cechach , polega na kojarzeniu matek jednej linii trutniami drugiej linii . Krzyzowanie kompensacyjne – wady jednej linii kompensowane przez zalety drugiej .

Oczywiscie czasem mozemy otrzymac pszczoly , które sumuja w sobie wady .

Kojarzenia w kierunku wykorzystania zdolnosci kombinacyjnej : na ogólna zdolnosc kombinacyjna – na specyficzna zdolnosc kombinacyjna – ( heterozja ).

Tak wiec wysoka wydajnosc rodzin pszczelich mozemy uzyskac dwoma drogami : Poprzez uzyskanie korzystnej kombinacji genów (dobra zdolnosc kombinacyjna ). Po matkach z takiej hodowli matki-córki moga byc kiepskie , gdyz podczas losowej segregacji genów w procesie rozmnazania korzystna kompozycja genów ulega rozpadowi .

Poprzez nagromadzenie pozadanych genów (wysoka wartosc addytywna ). W tym przypadku mozemy oczekiwac , ze matki-córki od matek z takiej linii beda tez bardzo wydajne . Takie matki mozna uznac za matki reprodukcyjne .

Celem pracy hodowlanej jest wyselekcjonowanie i wyhodowanie matek o pozadanych genotypach na sprzedaz .

Zajmuja sie tym pasieki zarodowe i reprodukcyjne . Matki te sa kupowane przez pasieki towarowe , których zadaniem jest produkcja i jesli wychowuja one matki to tylko dla wlasnych potrzeb .

Tak wiec hodowla matek (gueen breeding) polega na ich genetycznym doskonaleniu , a wychów (gueen rearing)

na ich prostej reprodukcji .

Ryszard B. PASIEKA „ MICHAŁ” Lubartów