" Elementy genetyki pszczól "

Dziedziczenie płci - diploidalna liczba chromosomów u pszczół wynosi 32 . Tyle ma ich zapłodnione jajo .
Plemnik i nie zapłodnione jajo są haploidalne i zawierają po 16 chromosomów . Pszczoły są gatunkiem haplo – diploidalnym . W czasie rozwoju postaci polimorficznych ( trutni , matek , robotnic ) dochodzi do poliploidyzacji w komórkach somatycznych . Truteń może mieć 7n , robotnica 8n , matka nawet 10n .
U pszczół mamy do czynienia z partenogenezą , z jaj haploidalnych wylęgają się larwy z których powstaną trutnie , a z diploidalnych zależnie od sposobu żywienia robotnice albo matki .
Problem leży jednak w genach płci . ( teorie dziedziczenia płci i geny płci ) . W chromosomie płci leży lokus genu płci w którym leży kilkanaście alleli wielokrotnych . W stanie heterozgotycznym – dają one samice a w stanie hemizygotycznym – hoploidalnego trutnia . W stanie homozygotycznym dają zaś diploidalne trutnie , które produkują plemniki 2n ( 32 chromosomy ) . Larwy w wieku dwu dni , wydzielają substancję kanibalizmu i są zjadane . Geny płci w chromosomach XY – mamy stosunek 1:1 . U owadów społecznych w rodzinie , mamy bowiem od kilku do kilkudziesięciu tysięcy samic i od 0 do około dwu tysięcy trutni . Dlatego model musi być inny , który ma jednak konsekwencje : 1- Gdy w czasie pracy hodowlanej zwiększamy inbred lub prowadząc selekcję w małych populacjach tracimy allele płciowe zwiększamy proporcję homozygot , które jako larwy są zabijane . Rodzina taka wówczas , słabnie i ginie . 2 – Truteń jest filtrem genetycznym dla letali .
Haploidalny truteń nie może być nosicielem i gdy posiada szkodliwy gen recesywny jest eliminowany z populacji a tym samym eliminowany jest także gen .
Ubarwienie jest od czarnego do jasnożółtego a cechą dziedziczna jest rysunek . Rysunek i barwa dziedziczą się niezależnie , dając różne kombinacje . Opracowano 10-cio stopniową skalę barw a przynajmniej 7 par genów odpowiada za kolor odwłoka . Ubarwienie determinuje para genów głównych ; żółte – dominujący ;
czarne – recesywny . Na te geny główne działa około 7 par modyfikatorów ( A , B , C, D , E , F , G ) –przyciemnienie oraz ( a , b , c , d , e , f , g ) – rozjaśnienie . Modyfikatory przyciemniające dominują nad rozjaśniającymi .
Cechy biologiczne , ilościowe i produkcyjne są to cechy złożone ze składowych – komponentów . Często każdy z komponentów ma odrębne uwarunkowania dziedziczne . Dlatego wiele genów jest uwikłanych w dziedziczenie cechy kompleksowej ( przykład plenności ). Dodatkowo środowisko w mniejszym lub większym stopniu wpływa na taką cechę .
Zachowanie i reakcja obronna ma cztery etapy : wzmożona czujność , poszukiwanie sprawcy , rekrutacja i orientacja , atak . W dużym stopniu zależy też ona od środowiska . Czas od podrażnienia do rozpoczęcia ataku zależy od 4 par genów . Liczba wbitych żądeł zależy od 2 par genów . Odległość na jaką pszczoły ścigają intruza zależy przynajmniej od 3 par genów . Występują allele łagodności i żądliwości a łagodność jest cechą dominującą . Dlatego też łatwo ją doskonalić , szczególnie podczas sztucznej insyminacji .
Wydajność miodowa i cechy składowe rodziny to : plenność , przeżywalność czerwiu i długowieczność .
Jak również sprawność rekrutacji i pracy zbieraczek , instynkt gromadzenia zapasów , długość języczka , zdolność do konkurowania . Oraz odporność i oporność na choroby .
Na tak złożony zespół cech składowych oddziaływuje też środowisko , poprzez takie czynniki jak pogoda i planowanie terenu . Mówi się też o środowisku wewnętrznym rodziny , gdzie najważniejszym czynnikiem jest proporcja pszczół lotnych do ulowych .
Cecha ta jest więc skomplikowana i dziedziczy się poligenicznie , posiadając komponenty addytywny i nie addytywny a zatem składniki ogólnej i specyficznej zdolności kombinacyjnej . Doskonalić ją można na drodze akumulacji pożądanych genów i na drodze tworzenia kombinacji genów np. heterozja .
Wydajność pyłkowa – zaledwie kilka genów ( major genes ) , łatwo się doskonali na drodze selekcji .
W miarę doskonalenia rośnie udział zbieraczek pyłku w ogólnej liczbie zbieraczek . Wartość tej cechy zależy od stanu rodziny . Odwrotnie proporcjonalna do ilości pierzgi , wprost proporcjonalna do wolnego miejsca i ilości czerwiu otwartego – obecność feromonu larw . Pozostałe uwarunkowania środowiskowe jak dla wydajności miodowej , wysoko odziedziczalne . Ale występują uwarunkowane różnice pomiędzy rodzinami , jeśli idzie o preferowanie różnych żródeł pozyskiwania pyłku . Zachowania higieniczne są związane z odpornością na choroby , pszczoły czyszczą komórki z chorymi lub zamarłymi larwami . Są tu dwie pary genów ( uncapping ) i
( removing ) , sugeruje się negatywną korelację między innymi . Udało się wyhodować linie o podwyższonej odporności np. na choroby czerwiu , jak również wzajemne czyszczenie się pszczół z pasożytów .
Okres trwania czerwiu odsklepionego , wykorzystuje się do selekcji linii odpornych na warrozę . Wyniki są na razie mizerne , cecha ta jest uwarunkowana poliganicznie .
To matka składa jajeczka z których wylęgną się wszystkie osobniki w rodzinie pszczelej . To właśnie ta informacja , którą przenosi matka jest kluczowa . Dlatego sztuczna insyminacja ma duże znaczenie dla dalszych prac hodowlanych .

Ryszard B. PASIEKA MICHAŁ Lubartów